Το WWF Ελλάς είναι το εθνικό γραφείο του ομώνυμου παγκόσμιου δικτύου και δραστηριοποιείται στην Ελλάδα εδώ και 35 χρόνια. Κεντρικός στόχος όλων των προγραμμάτων, δράσεων και πρωτοβουλιών που αναλαμβάνει είναι η προστασία του περιβάλλοντος, σε όλες τις εκφάνσεις του. Και όσο γενικό κι αν αυτό ακούγεται, περιλαμβάνει, αφενός, ένα μεγάλο εύρος θεματικών (όπως είναι η προστασία των δασών και των χερσαίων οικοσυστημάτων, η προστασία της θάλασσας, η προώθηση των ΑΠΕ για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και η αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης) και, αφετέρου, ένα μεγάλο εύρος δράσεων, που περιλαμβάνει ερευνητική δουλειά στο πεδίο, μελέτη της νομοθεσίας και προτάσεις συνηγορίας, περιβαλλοντική εκπαίδευση, αλλά και δράσεις ευαισθητοποίησης του κοινού.
Κεντρικό κομμάτι της δουλειάς μας αποτελεί και η προστασία της βιοποικιλότητας. Τι είναι όμως η «βιοποικιλότητα»; Συχνά σκεφτόμαστε εξωτικά δάση, μακρινούς ωκεανούς ή σπάνια ζώα. Στην πραγματικότητα, όμως, η βιοποικιλότητα βρίσκεται παντού γύρω μας: στη θάλασσα όπου περνάμε τις διακοπές μας, στο δάσος που επισκεπτόμαστε για περπάτημα, στα πουλιά που ακούμε, ακόμη και στα έντομα που πετούν γύρω μας. Περιλαμβάνει επίσης τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ ειδών και οικοσυστημάτων, περιγράφοντας το πολύπλοκο δίκτυο ζωής του πλανήτη μας, όπου κάθε οργανισμός έχει τον δικό του ξεχωριστό ρόλο. Ανάμεσά τους, φυσικά, και ο άνθρωπος.
Η βιοποικιλότητα αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα για την επιβίωση και την ευημερία των ανθρώπων, καθώς στηρίζει το πλέγμα υπηρεσιών που μας παρέχει η φύση (π.χ. τροφή, καθαρό νερό, ρύθμιση του κλίματος). Η αξία της, όμως, εκτείνεται πολύ βαθύτερα, καθώς αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της Γης, της φυσικής ομορφιάς και του ζωντανού «πλούτου» του πλανήτη μας.
Η Ελλάδα, παρά το μέγεθός της, διαθέτει μια εντυπωσιακά πλούσια και μοναδική βιοποικιλότητα. Ενδεικτικά, στη χώρα μας έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα περισσότερα από 27.000 είδη ζώων της ξηράς και των γλυκών νερών και 3.500 είδη ζώων της θάλασσας.
Στη χώρα μας ζουν μερικά από τα πιο εμβληματικά είδη της ευρωπαϊκής πανίδας: ο ασπροπάρης στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία, ο μαυρόγυπας στη Θράκη, η θαλάσσια χελώνα καρέτα, που γεννά στις παραλίες της Ζακύνθου και του Κυπαρισσιακού Κόλπου, οι νυχτερίδες στα πολυάριθμα σπήλαια, οι φυσητήρες και οι ζιφιοί στην Ελληνική Τάφρο, αλλά και το κόκκινο ελάφι στην Πάρνηθα. Πολλά από αυτά τα είδη προστατεύονται, είτε γιατί είναι σπάνια είτε γιατί κινδυνεύουν με εξαφάνιση.
Οι απειλές που αντιμετωπίζουν έχουν συχνά κοινή προέλευση: ανθρώπινες δραστηριότητες που υποβαθμίζουν ή καταστρέφουν το φυσικό περιβάλλον, ασκώντας σημαντικές πιέσεις στην άγρια ζωή, π.χ. παράνομο κυνήγι, δηλητηριασμένα δολώματα, υποβάθμιση οικοτόπων, κλιματική αλλαγή.
Οι κοινές αυτές προκλήσεις δείχνουν ότι η προστασία της άγριας ζωής δεν μπορεί να επιτευχθεί αποσπασματικά. Απαιτεί γνώση, συνεργασία και κοινό στόχο. Από αυτή την ανάγκη γεννήθηκε η «Συμμαχία για την Άγρια Ζωή», μια πρωτοβουλία που λειτουργεί από το 2022, υπό τον συντονισμό και με την υποστήριξη του WWF Ελλάς. Στη Συμμαχία συμμετέχουν 11 περιβαλλοντικές οργανώσεις, που εδώ και δεκαετίες εργάζονται για την προστασία διάφορων ειδών και των οικοσυστημάτων τους. Ενώνοντας την εμπειρία και τις δυνάμεις τους, επιδιώκουν να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τον αντίκτυπο των δράσεών τους για τη διατήρηση της ελληνικής βιοποικιλότητας. Με κοινό όραμα έναν κόσμο όπου άνθρωποι και άγρια ζωή συνυπάρχουν αρμονικά, η Συμμαχία εργάζεται, μεταξύ άλλων, για μια πιο ολοκληρωμένη προστασία σημαντικών ειδών αλλά και των οικοτόπων τους, για τη μείωση των ανθρωπογενών παραγόντων που απειλούν την άγρια ζωή, αλλά και για την αύξηση της γνώσης μας γύρω από τη βιοποικιλότητα της χώρας μας.
Οι δράσεις της Συμμαχίας για την Άγρια Ζωή καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων και ειδών. Ακολουθούν δύο παραδείγματα που δείχνουν πώς η συλλογική αυτή προσπάθεια μεταφράζεται σε πράξη.
Οι ελληνικές θάλασσες φιλοξενούν 67 είδη καρχαριών και σαλαχιών, που παίζουν σημαντικό ρόλο στην ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Ωστόσο, περισσότερα από τα μισά κινδυνεύουν με εξαφάνιση, κυρίως λόγω της υπεραλίευσης. Η κατάσταση επιδεινώνεται από δυσκολίες στην εφαρμογή της νομοθεσίας και το παράνομο εμπόριο, που συχνά περνά απαρατήρητο λόγω λανθασμένης σήμανσης των προϊόντων στην αγορά.
Σε αυτό το πλαίσιο, η iSea εφαρμόζει μια ολιστική προσέγγιση που απευθύνεται ταυτόχρονα στο ευρύ κοινό, στους αλιείς, αλλά και στις ελεγκτικές αρχές. Στο πλαίσιο αυτό έχουν εκπαιδευτεί περισσότεροι από 100 επαγγελματίες αλιείς στην αναγνώριση προστατευόμενων ειδών, ενώ έχουν γίνει τροποποιήσεις σε αλιευτικά σκάφη, ώστε να απελευθερώνονται με ασφάλεια τα προστατευόμενα είδη που αλιεύονται τυχαία. Παράλληλα, αναπτύχθηκε εργαλείο ταχείας αναγνώρισης 16 προστατευόμενων ειδών καρχαριών και σαλαχιών, βασισμένο σε ανάλυση DNA, που υποστηρίζει τις ελεγκτικές αρχές.
Επιπλέον, μέσα από την πλατφόρμα iNaturalist, περίπου 5.000 πολίτες συνέβαλαν στην καταγραφή και επικαιροποίηση δεδομένων για 441 θαλάσσια είδη, ενισχύοντας σημαντικά τη γνώση για τη βιοποικιλότητα των ελληνικών θαλασσών.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η συνδυαστική προσέγγιση είναι αποτελεσματική: η εκπαίδευση και τα πρακτικά εργαλεία συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της παρεμπίπτουσας αλιείας και του παράνομου εμπορίου, ενώ η συμμετοχή των πολιτών μετατρέπει το ενδιαφέρον για τη φύση σε ενεργή συμβολή στην προστασία της.
Το κόκκινο ελάφι είναι ένα από τα πιο εμβληματικά είδη της χώρας μας. Σήμερα, ο σημαντικότερος πληθυσμός του επιβιώνει στην Πάρνηθα, αντιμετωπίζοντας, ωστόσο, σημαντικές πιέσεις (πυρκαγιές, φυσική θήρευση από τον λύκο).
Το WWF Ελλάς, σε συνεργασία με το Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών - ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ και την ΚΑΛΛΙΣΤΩ, αφού χαρτογράφησαν πιθανούς «οικολογικούς διαδρόμους» σε Αττική και Βοιωτία, εστιάζουν στη διευκόλυνση της φυσικής εξάπλωσης του κόκκινου ελαφιού από την Πάρνηθα προς τα γειτονικά βουνά, μέσα από στοχευμένες παρεμβάσεις. Το έργο έχει ήδη αποφέρει σημαντικά αποτελέσματα, καθώς είναι η πρώτη φορά που, με επιστημονικό τρόπο, επιβεβαιώνεται η παρουσία και η φυσική μετακίνηση του κόκκινου ελαφιού πέρα από τα όρια της Πάρνηθας, αναδεικνύοντας τη σημασία της οικολογικής συνδεσιμότητας μεταξύ των ορεινών όγκων της Αττικής και της Βοιωτίας.
Η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι μια μεμονωμένη προσπάθεια, αλλά μια συλλογική επιλογή που αφορά το παρόν και το μέλλον μας. Μέσα από τη συνεργασία οργανώσεων, επιστημόνων και πολιτών, η Συμμαχία για την Άγρια Ζωή επιχειρεί να μετατρέψει τη γνώση σε δράση και τις επιμέρους πρωτοβουλίες σε κοινό αποτέλεσμα για τη φύση της Ελλάδας.
ΜΕΛΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ
ANIMA - Σύλλογος Προστασίας & Περίθαλψης Άγριας Ζωής
ΑΡΧΕΛΩΝ - Σύλλογος για την Προστασία της Θαλάσσιας Χελώνας
ΚΑΛΛΙΣΤΩ - Περιβαλλοντική Οργάνωση για την Άγρια Ζωή και τη Φύση
Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία
Εταιρεία Προστασίας Βιοποικιλότητας της Θράκης
Εταιρία Προστασίας Πρεσπών
Ινστιτούτο Σπηλαιολογικών Ερευνών Ελλάδας
iSea - Περιβαλλοντική Οργάνωση για την Προστασία των Υδάτινων Οικοσυστημάτων
MEDASSET - Μεσογειακός Σύνδεσμος για τη Σωτηρία των Θαλάσσιων Χελωνών
TETHYS Research Institute
WWF Ελλάς
Βασιλική Ορφανού, Συνεργάτιδα δράσεων για τη βιοποικιλότητα, WWF Greece
