Το Ίδρυμα Ανοικτής Γνώσης Ελλάδος (ΙΑΓΕ), το οποίο δραστηριοποιείται από το 2012 ως μέλος του διεθνούς δικτύου Open Knowledge, υποστηρίζει τον χώρο της Κοινωνίας των Πολιτών, προωθώντας την ισότιμη πρόσβαση σε αξιόπιστα και χρήσιμα ανοικτά δεδομένα. Σημείο αφετηρίας για το ΙΑΓΕ είναι η πεποίθηση ότι η γνώση θα πρέπει να είναι ανοικτή και ότι ο καθένας/καθεμία θα πρέπει να έχει πρόσβαση στην πληροφορία που χρειάζεται, για να κατανοήσει και να εμβαθύνει στον κόσμο που τον περιβάλλει. Μέσα από ερευνητικά έργα, τεχνολογικές εφαρμογές, εκπαιδευτικές δράσεις και διεθνείς συνεργασίες, το ΙΑΓΕ εκπαιδεύει ανθρώπους και οργανισμούς, ενισχύοντας την ικανότητά τους να αξιοποιούν τα ανοικτά δεδομένα για κοινωνικό όφελος, και λειτουργεί ως καταλύτης για τη δημιουργία δίκαιων και υποστηρικτικών κοινωνιών. Οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει το ΙΑΓΕ προσφέρουν πολύτιμες δυνατότητες προς αυτή την κατεύθυνση. Μερικές από τις πιο σημαντικές είναι:
Open Budget
Το ευρωπαϊκό έργο Open Budget, στο πλαίσιο του Horizon 2020 OpenBudget.eu (https://openbudgets.eu/), επικεντρώνεται στη διαφάνεια των δημόσιων οικονομικών δεδομένων και στην ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Είναι μια διαδικτυακή πλατφόρμα υποστήριξης των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης για την υλοποίηση και σύνταξη ανοικτών και συμμετοχικών προϋπολογισμών, με ενιαία δομή και χαρακτηριστικά, σχεδιασμένη για όλους τους πολίτες, τα μέσα ενημέρωσης, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, αλλά και τους ίδιους τους οργανισμούς. Μέσα από σχετικές έρευνες και εργαλεία, το ΙΑΓΕ ανέδειξε την ανάγκη δημοσίευσης των οικονομικών στοιχείων των Δήμων και των Περιφερειών σε ανοικτές, επαναχρησιμοποιήσιμες και διασυνδεδεμένες εννοιολογικά μορφές, ώστε να αποκτήσουν οι πολίτες ουσιαστικό ρόλο στον καθορισμό των τοπικών προτεραιοτήτων.
School of Data
Η πρωτοβουλία School of Data αποτελεί μία από τις πιο γνωστές διεθνώς δράσεις του οικοσυστήματος της Ανοικτής Γνώσης. Στόχος της είναι να βοηθά πολίτες, δημοσιογράφους, ερευνητές και οργανώσεις να αποκτήσουν δεξιότητες στη συλλογή, ανάλυση και οπτικοποίηση δεδομένων, ώστε να μπορούν να τις αξιοποιήσουν για κοινωνικούς σκοπούς. Σε αυτό το πλαίσιο, το ΙΑΓΕ διοργάνωσε το πρώτο Θερινό Σχολείο Δεδομένων, το οποίο απευθυνόταν σε επιστήμονες, φοιτητές, εκπαιδευτές, δημοσιογράφους και επαγγελματίες της υγείας και περιελάμβανε σύντομες διαλέξεις και πρακτικές "hands-on" συνεδρίες με πραγματικά σενάρια αξιοποίησης ανοικτών δεδομένων.
Non-Profits & Media Advocating for Good!
Το έργο Non-profits & Media Advocating for Good στόχευε στην ενίσχυση της συνηγορίας των οργανώσεων της ΚτΠ και του ρόλου τους ως επόπτες στην Ελλάδα. Η φιλοσοφία του έργου αφορούσε την ιδέα ότι τα δεδομένα μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο υπεράσπισης δικαιωμάτων, ανάδειξης κοινωνικών ζητημάτων και ενίσχυσης της λογοδοσίας. Μέσα από ένα πλαίσιο βιωματικής εκπαίδευσης και συνεργασίας, 32 εκπρόσωποι μέσων ενημέρωσης και 32 άτομα προσωπικού μη κερδοσκοπικών οργανισμών, σε 4 πόλεις της Ελλάδας, απέκτησαν δεξιότητες ανάλυσης δεδομένων, που τους οδήγησαν στην καλύτερη κατανόηση των κοινωνικών αναγκών και στη δημιουργία ισχυρότερων επιχειρημάτων κατά τον διάλογο με φορείς χάραξης πολιτικής.
OpenUp Thessaloniki Climate Hackathon
Το OpenUP ήταν ένας διαγωνισμός για την ανάπτυξη καινοτόμων εφαρμογών (apps) με χρήση ανοικτών δεδομένων για την αντιμετώπιση των σύγχρονων περιβαλλοντικών προκλήσεων. Οι διαγωνισμοί καινοτομίας και τα hackathons αποτελούν πλέον διεθνώς αναγνωρισμένα εργαλεία ενεργοποίησης πολιτών και ανάπτυξης τεχνολογιών. Το ΙΑΓΕ διοργάνωσε την εν λόγω δράση, στοχεύοντας στην ενίσχυση της συμμετοχής και στη βελτίωση της καθημερινής ζωής των πολιτών μέσω τεχνολογικών λύσεων με βιώσιμο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, προσελκύοντας περισσότερους από 50 προγραμματιστές/τριες, οι οποίοι δημιούργησαν ομάδες και ανέπτυξαν συνολικά 11 εφαρμογές βασισμένες σε ανοικτά δεδομένα.
ARXIVE: Advanced Research and eXploration for Interoperable Value in European Heritage
Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα ARXIVE φέρνει επανάσταση στην τεκμηρίωση, ανάλυση και διάδοση αντικειμένων πολιτιστικής κληρονομιάς, αναπτύσσοντας καινοτόμα εργαλεία και μεθοδολογίες αιχμής που ενσωματώνονται στο Ευρωπαϊκό Συνεργατικό Νέφος για την Πολιτιστική Κληρονομιά. Αντιμετωπίζοντας τον κατακερματισμό των ποικίλων ροών εργασίας και τις προκλήσεις διατήρησης, τόσο της υλικής όσο και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, το ARXIVE εισάγει ένα προηγμένο σημασιολογικό αρχειακό σύστημα. Τέτοιου είδους πρωτοβουλίες συμβάλλουν στη δημιουργία ανοικτών οικοσυστημάτων γνώσης, όπου η πληροφορία καθίσταται προσβάσιμη, διαλειτουργική και επαναχρησιμοποιήσιμη. Η ανάπτυξη τεχνολογιών σημασιολογικού ιστού, γράφων γνώσης και προηγμένων μηχανισμών αναζήτησης ενισχύει σημαντικά τη δυνατότητα οργανισμών και πολιτών να ανακαλύπτουν και να αξιοποιούν πολύπλοκες πληροφορίες. Η συμμετοχή του ΙΑΓΕ σε ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα αποδεικνύει τη διασύνδεση της ελληνικής κοινότητας ανοικτής γνώσης με τις διεθνείς εξελίξεις. Το πρόγραμμα ARXIVE εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια ανάπτυξης προηγμένων ψηφιακών υποδομών για τη διαχείριση, διασύνδεση και αξιοποίηση γνώσης και δεδομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Εν κατακλείδι, η μετάβαση από τον ψηφιακό αποκλεισμό στην ψηφιακή ενδυνάμωση δεν είναι μόνο μια τεχνολογική διαδικασία. Είναι μια βαθιά κοινωνική και δημοκρατική μεταρρύθμιση που απαιτεί πρόσβαση στη γνώση, ανάπτυξη δεξιοτήτων και ενεργή συμμετοχή των πολιτών. Το Ίδρυμα Ανοικτής Γνώσης Ελλάδος έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διάδοση αυτής της φιλοσοφίας στην Ελλάδα.
Σημείωση: Το κείμενο είναι ήδη αρκετά προσεγμένο. Οι μοναδικές ουσιαστικές παρατηρήσεις πέρα από τα καθαρά ορθογραφικά είναι οι διατυπώσεις «πολιτών και αρχών», «καθένας/καθεμία» (αντί «καθένας/μια») και «στη δημιουργία» (αντί «τη δημιουργία» μετά το «οδήγησαν»), που αποτελούν συντακτικές διορθώσεις χωρίς να αλλάζουν το νόημα.
Κοσμάς Παναγιωτίδης, Researcher & Communication Officer στο Open Knowledge Foundation Greece
