Τον Ιανουάριο που μας πέρασε η Βουλή ψήφισε έναν νέο νόμο ο οποίος ανάμεσα στα πολλά θέματα που ρύθμιζε περιλάμβανε μια σειρά από τροποποιήσεις του νόμου 4873/2021. 

Πιο συγκεκριμένα, με τον νέο νόμο, τον 5270/2026, το Υπουργείο Εσωτερικών ήρθε να προσθέσει αλλά και να βελτιώσει διαδικασίες που κατ’ ουσία αφορά στο σύνολο των οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών. 

Βάσει του άρθρου 23 του εν λόγω νέου νόμου, δημιουργείται Ηλεκτρονική βάση δεδομένων με τον τίτλο «Παρατηρητήριο ΟΚοιΠ και Λοιπών Φορέων Μη Εμπορικής Οικονομικής Δραστηριότητας». Πρόκειται ουσιαστικά για ένα νέο μητρώο, το τρίτο που θα λειτουργεί το Υπουργείο Εσωτερικών, στο οποίο υπάρχει η υποχρέωση για όλες τις ΟΚοιΠ (ορισμός που συμπεριλαμβάνει κοινωφελή ιδρύματα, ΑΜΚΕ και συλλόγους/σωματεία) να εγγραφούν. Το νέο αυτό μητρώο φιλοδοξεί να αποτελέσει το σημείο εγγραφής όλων των ΟΚοιΠ στην Ελλάδα, στοιχείο που δεν κατάφεραν να κάνουν τα δύο προηγούμενα μητρώα του Υπουργείου Εσωτερικών, εφόσον και η εγγραφή σε αυτά ήταν εθελοντική, τη Δημόσια Βάση Δεδομένων και το Ειδικό Μητρώο. 

Η φιλοδοξία αυτή συμβαδίζει με την επιθυμία της πλειονότητας των οργανώσεων, ερευνητών και σχεδιαστών πολιτικής καθώς θα έχουμε επιτέλους στην Ελλάδα ένα σημείο εγγραφής όλων των φορέων που δηλώνουν μέλη του οικοσυστήματος των ΟΚοιΠ στην Ελλάδα. Αν και η δημιουργία του Παρατηρητηρίου δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένη ποινή μη εγγραφής, εκτιμάται ότι η προσέλκυση οργανώσεων θα στηριχθεί στο γεγονός ότι δεν υπάρχει κάποιο τέλος/χρέωση για να εγγραφεί ένας φορέας, ενώ παράλληλα, και για πολλές  οργανώσεις κυρίαρχα, συνιστά προϋπόθεση για την εκπλήρωση της υποχρέωσης (βάσει του 4873/2021) περί αναγγελίας των εθελοντών στην ειδική εφαρμογή του πληροφοριακού συστήματος καταγραφής εργαζομένων ΕΡΓΑΝΗ του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ). 

Αυτό σημαίνει ότι αν θέλει μια οργάνωση να προστατευτεί από ζητήματα με την επιθεώρηση εργασίας όσον αφορά στην υποστήριξή της από εθελοντές, οφείλει να εγγραφεί στο Παρατηρητήριο. 

Καθώς οι οργανώσεις θα κληθούν να δηλώνουν τομείς δραστηριοποίησης και μελλοντικές δράσεις που σχεδιάζουν, θα μπορεί ένας ερευνητής, φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών αλλά και η Πολιτεία να αξιοποιήσουν σημαντικά δεδομένα που μέχρι σήμερα υποθέτουμε μέσα από εκτιμήσεις και αναγωγές ερευνών σε μικρό δείγμα οργανώσεων. Αυτό αναμένεται, δε, να ενισχύσει τις δυνατότητες καλύτερης ανάλυσης και κατανόησης του οικοσυστήματος αλλά και χάραξης πολιτικών προς την ανάπτυξή του.

Παράλληλα, ο νέος νόμος τροποποίησε επί το θετικότερο μια σειρά από προϋποθέσεις εγγραφής στο Ειδικό Μητρώο του Υπουργείου Εσωτερικών. 

Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στη δυνατότητα να αμείβονται άτομα που συμμετέχουν στη διοίκηση, εταίροι κτλ ΟΚοιΠ, το όριο του 5% των εργαζομένων αυξήθηκε στο 10%, με την ταυτόχρονη εισαγωγή, όμως, του περιορισμού των 3 κατά μέγιστο ατόμων. Αυτό σημαίνει ότι για κάθε 10 εργαζομένους μια οργάνωση μπορεί να απασχολεί 1 άτομο από τα μέλη της διοίκησης, με την πρόνοια αυτή να εξαντλείται στα 30 άτομα προσωπικό. Αν και η αύξηση αυτή είναι θετική, συνεχίζει να θέτει ιδιαίτερους περιορισμούς που δεν γίνονται κατανοητοί από έναν εξωτερικό παρατηρητή. 

Επιπρόσθετα, η τροποποίηση της εν λόγω προϋπόθεσης πολύ σωστά διευρύνει τον τρόπο αμοιβής ατόμων που συμμετέχουν στη διοίκηση, εταίρων κτλ συμπεριλαμβάνοντας και τις συμβάσεις έργου, μια πάγια τακτική σε πολλές οργανώσεις. Μάλιστα, τόσο η πρώτη όσο και η δεύτερη αυτή, προς το θετικότερο, αλλαγή υποδεικνύει ότι το Υπουργείο Εσωτερικών είναι ανοικτό να ακούσει τοποθετήσεις φορέων, καθώς και οι δύο αποτελούσαν προτάσεις της Ένωσης Μικρομεσαίων Οργανώσεων Ελλάδας.

Από την άλλη πλευρά, ο 5270/2026 εξειδικεύει το σημείο «με συνήθεις όρους και αποδοχές» που υπήρχε στον 4873/2021 ορίζοντας ότι η αμοιβή δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη από το διπλάσιο του εθνικού κατώτατου μισθού. Με τις νέες αλλαγές στον κατώτατο μισθό (Απρίλιος 2026) αυτό το όριο διαμορφώνεται στα 1.840 ευρώ μεικτά, δηλαδή λιγότερο από 1.250 καθαρά. Έτσι, φορείς που θέλουν να ενταχθούν στο Ειδικό Μητρώο και παράλληλα να μισθοδοτούνται έως 3 πρόσωπα που συμμετέχουν στα όργανα διοίκησής της ή μέλη ή εταίρους της που έχουν τον καταστατικό έλεγχό της, συζύγους ή τα μέρη με τα οποία έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, τέκνα και γονείς των ανωτέρω προσώπων, μπορούν να το κάνουν αν οι τελευταίοι είναι το 10% του συνόλου του προσωπικού και αμείβονται με αυτό το σχετικά χαμηλό ποσό.

Παράλληλα, παραμένει το αίτημα για διευκρινίσεις σχετικά με το πως ορίζονται «πρόσωπα που συμμετέχουν στα όργανα διοίκησής της ή μέλη ή εταίρους της που έχουν τον καταστατικό έλεγχό της», καθώς συνεχίζουν να υπάρχουν διαφορετικές απόψεις μεταξύ νομικών.

Αντίστοιχα, το άρθρο 28 του νέου νόμου τροποποιεί τις προϋποθέσεις επί των μελών του διοικητικού συμβουλίου οργάνωσης που θέλει να εγγραφεί στο Ειδικό Μητρώο. Πιο συγκεκριμένα, βελτιώνει το πλαίσιο σχετικά με το ποινικό μητρώο των μελών αυτώ, καθώς:

1. Η καταδίκη για πλημμέλημα του νόμου περί ναρκωτικών δεν αποτελεί κώλυμα ορισμού του ως μέλους οργάνων διοίκησης εγγεγραμμένης Ο.Κοι.Π., υπό την προϋπόθεση ότι το άτομο αυτό έχει παρακολουθήσει ή ενταχθεί ως απεξαρτημένο ή υπό απεξάρτηση άτομοσε προγράμματα αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης και η οργάνωση δραστηριοποιείται σε σχετικά προγράμματα.

Πρόκειται για μια σημαντική βελτίωση καθώς αναγνωρίζει τη σημασία των οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών ως σκαλοπάτι/μέσο επανένταξης πρώην παραβατικών συμπολιτών μας καθώς και της ανάγκης οργανώσεις να εμπλουτίζουν τα διοικητικά τους συμβούλια με μέλη ευάλωτων ομάδων τις οποίες εξυπηρετούν. Βέβαια, η βελτίωση αυτή παραμένει αρκετά περιοριστική καθώς σχετικά άτομα μπορεί να επιθυμούν να ενταχθούν σε οργανώσεις που ασχολούνται με άλλα ζητήματα που μπορεί να τους άγγιξαν και αυτούς, όπως την αστεγία, την επισιτιστική βοήθεια κτλ. Γνωρίζουμε άλλωστε ότι συνηθέστερα υπάρχει ένα πολυπαραγοντικό περιβάλλον που επηρεάζει δυσμενώς τις ζωές παραβατικών ατόμων. Παραμένει, όμως τελικά μια πολύ θετική εξέλιξη.

2. Αντίστοιχα, η καταδίκη για το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμησης, η άπαξ καταδίκη ατόμου δεν αποτελεί αντίστοιχα κώλυμα ορισμού του ως μέλους οργάνων διοίκησης εγγεγραμμένης Ο.Κοι.Π.. 

Και σε αυτήν την περίπτωση καταγράφεται η θετική διάθεση του Υπουργείου Εσωτερικών να εισακούσει την τοποθέτηση της Ένωσης Μικρομεσαίων Οργανώσεων Ελλάδας ότι δεν μπορεί το εν λόγω αδίκημα σε μια περίοδο όπου σε ευρωπαϊκό επίπεδο γίνεται προσπάθεια να προστατευτούν τα μέλη των οργανώσεων από τις πρακτικές SLAPP (Στρατηγικές Αγωγές κατά της Συμμετοχής του Κοινού) στην Ελλάδα να αποτελεί κριτήριο μη αποδοχής μιας οργάνωσης στο Ειδικό Μητρώο.

Τέλος, ο νέος νόμος προχωράει τη σταδιακή διασύνδεση των υφιστάμενων μητρώων άλλων υπουργείων, ιδανικά οδηγώντας στην κατάργηση πολλαπλών ενεργειών από την πλευρά των οργανώσεων ώστε να διατηρούν την εγγραφή τους σε πολλαπλά μητρώα. Επιπρόσθετα, φέρνει τα σωματεία εποπτείας περιφέρειας εντός του Υπουργείου, ενοποιώντας τη διαχείριση αυτών των φορέων από την Πολιτεία.

Αναντίρρητα, οι τροποποιήσεις που έγιναν με τον νέο νόμο οδηγούν σε ένα πιο λειτουργικό και βελτιωμένο επιχειρησιακό πλαίσιο. Παρ’ ότι πολλά εμπόδια υπάρχουν ακόμα για την καλύτερη σύνδεση των οργανώσεων με τα μητρώα του Υπουργείου Εσωτερικών, οι βελτιώσεις που έγιναν αποτελούν θετικά βήματα, ενώ παράλληλα υποδεικνύουν τη διάθεση της τρέχουσας ηγεσίας να ακούσει και κατά περίπτωση να κάνει διορθωτικές κινήσεις σε έναν νόμο που κληρονόμησε. Από την πλευρά της η οργανωμένη Κοινωνία των Πολιτών οφείλει να αναλύει το θεσμικό πλαίσιο και να προβαίνει σε προτάσεις βελτίωσης αυτού σε κάθε ευκαιρία, προς όφελος τελικά της ωφελούμενης από αυτήν ελληνικής κοινωνίας. 

Δρ. Σωτήρης Πετρόπουλος

Συνιδρυτής 

HIGGS