Στον χώρο της Κοινωνίας των Πολιτών, η επιδίωξη συστημικού και μακροπρόθεσμου κοινωνικού αντίκτυπου συχνά συγκρούεται με την οικονομική πραγματικότητα των οργανισμών. Πολλές πρωτοβουλίες ξεκινούν με ισχυρή αποστολή και κοινωνική νομιμοποίηση, αλλά χωρίς ένα βιώσιμο οικονομικό μοντέλο που να τους επιτρέπει να αντέξουν, να εξελιχθούν και να κλιμακώσουν τον αντίκτυπό τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για υβριδικά μοντέλα και ίδια έσοδα δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση ανθεκτικότητας.
Η εμπειρία του Ten Million Hands (ΤΜΗ) εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη συζήτηση. Ο οργανισμός δημιουργήθηκε με αποστολή την ενημέρωση και ενεργοποίηση πολιτών και επιχειρήσεων γύρω από τη συνειδητή κατανάλωση και παραγωγή. Από νωρίς, όμως, έγινε σαφές ότι η επίτευξη συστημικής αλλαγής απαιτεί κάτι περισσότερο από επιχορηγήσεις και δωρεές: απαιτεί οικονομική αυτονομία, χωρίς εκπτώσεις στον κοινωνικό σκοπό.
Δύο χρόνια μετά την ίδρυσή του, ο οργανισμός έχει καταφέρει να δημιουργήσει τα πρώτα του ίδια έσοδα μέσω εμπορικής δραστηριότητας, και συγκεκριμένα μέσω των TMH Meal & Benefits Cards. Πρόκειται για ένα εργαλείο που συνδυάζει φορολογικά και ασφαλιστικά οφέλη για επιχειρήσεις και εργαζόμενους, ενώ ταυτόχρονα προωθεί επιχειρήσεις που υιοθετούν βιώσιμες πρακτικές. Η εμπορική δραστηριότητα δεν αντιμετωπίζεται ως παράπλευρη λύση χρηματοδότησης, αλλά ως βασικός μηχανισμός αλλαγής συμπεριφορών και ενίσχυσης υπεύθυνων επιλογών στην καθημερινότητα, ευελπιστώντας να λειτουργήσει ως ο βασικός μοχλός χρηματοδότησης του κοινωνικού έργου του Ten Million Hands, με στόχο τα επόμενα δύο έτη να εξασφαλίσει το σύνολο των εσόδων του οργανισμού.
Η επιλογή ανάπτυξης προϊόντων και υπηρεσιών δεν προέκυψε ως αναγκαστική απάντηση στη χρηματοδοτική αστάθεια, αλλά ως συνειδητή στρατηγική απόφαση. Τα όρια της αποκλειστικής εξάρτησης από επιχορηγήσεις - ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον με περιορισμένη κοινωνική χρηματοδότηση - καθιστούν αναγκαία την αναζήτηση μοντέλων που συνδυάζουν κοινωνικό σκοπό και οικονομική βιωσιμότητα. Σε αυτή την κατεύθυνση, τα εμπορικά εργαλεία του οργανισμού σχεδιάζονται πρωτίστως ως μέσα κοινωνικού αντίκτυπου και όχι ως αυτοσκοπός.
Η βιωσιμότητα ενισχύεται μέσα από τη διττή δομή του οργανισμού (μη κερδοσκοπικό και εμπορικό σκέλος), εμπνευσμένη από τις αρχές της Steward Ownership. Το μοντέλο αυτό διασφαλίζει ότι η ανάπτυξη υπηρετεί την αποστολή και όχι το αντίστροφο, προσφέροντας ένα πλαίσιο που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και από άλλους οργανισμούς της Κοινωνίας των Πολιτών που πειραματίζονται με υβριδικές προσεγγίσεις.
Οι προκλήσεις, ωστόσο, παραμένουν κοινές για μεγάλο μέρος του οικοσυστήματος στην Ελλάδα: περιορισμένη πρόσβαση σε κοινωνική χρηματοδότηση, γραφειοκρατικά εμπόδια και έλλειψη θεσμικής αναγνώρισης των υβριδικών μοντέλων. Παράλληλα, η αυξανόμενη έμφαση στα κριτήρια ESG και η ωρίμανση της δημόσιας συζήτησης γύρω από τη βιωσιμότητα δημιουργούν νέα παράθυρα ευκαιρίας για οργανισμούς που μπορούν να γεφυρώσουν τον κοινωνικό και τον οικονομικό ρόλο.
Στα πρώτα στάδια ανάπτυξης, καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η στρατηγική υποστήριξη από φορείς όπως το Helidoni Foundation και το Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση, η οποία επέτρεψε την ανάπτυξη κρίσιμων υποδομών και έθεσε τις βάσεις για μελλοντική αυτονομία. Οι πόροι αυτοί αξιοποιήθηκαν για την ανάπτυξη των βασικών υποδομών του οργανισμού, όπως το Information Hub και το τεχνολογικό και τραπεζικό υπόβαθρο των προπληρωμένων καρτών, δημιουργώντας τις βάσεις για μελλοντική αυτονομία.
Η εμπειρία αυτή αναδεικνύει τη σημασία της υπομονετικής, στρατηγικής χρηματοδότησης για τη μετάβαση των οργανισμών από την επιβίωση στη βιωσιμότητα.
Η αξιολόγηση του κοινωνικού μας αντίκτυπου γίνεται μέσα από συνδυασμό ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών. Παρακολουθούμε, μεταξύ άλλων, τη χρήση των TMH cards σε συνειδητές επιχειρήσεις, την ανάπτυξη του δικτύου εμπόρων, τη συμμετοχή και εμπλοκή των πολιτών στο Information Hub, καθώς και την εκπαιδευτική επίδραση των σχολικών και ενημερωτικών μας προγραμμάτων. Παράλληλα, αναπτύσσουμε εργαλεία αυτοαξιολόγησης και συλλογής δεδομένων που μας επιτρέπουν να κατανοούμε καλύτερα τη μεταβολή συμπεριφορών και να βελτιώνουμε συνεχώς την προσέγγισή μας.
Η περίπτωση του Ten Million Hands (TMH) αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση, σε έναν τομέα που καλείται να γίνει πιο ανθεκτικός και συστημικός, και που η οικονομική βιωσιμότητα και ο κοινωνικός αντίκτυπος δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, αλλά αλληλοενισχυόμενες δυνάμεις για μια ισχυρότερη Κοινωνία των Πολιτών.
