Στο τρέχων τεύχος του CSU συνεχίζουμε μια πολύ σημαντική κατά τη γνώμη μας συζήτηση σχετικά με την οικονομική βιωσιμότητα του οικοσυστήματος. Όπως πολλές φορές έχουμε σημειώσει, η μεγάλη άνθιση σε οργανώσεις που παρατηρήθηκε στη χώρα μας κατά τις περιόδους 2011-2014 και 2015-2017, απαιτεί πλέον αυξημένους πόρους, ειδικά αν θέλουμε να δούμε περαιτέρω ανάπτυξη αυτών. 

Αν και υπάρχουν χρηματοδοτικά κανάλια που σταδιακά ωριμάζουν (βλέπε π.χ. ευρωπαϊκά, ΕΚΕ, ιδιωτικές χρηματοδοτήσεις) είναι αναγκαία και η ενεργοποίηση πιο άμεσων πόρων. Ως προς αυτό η κοινωνική επιχειρηματικότητα μπορεί να δείξει τον δρόμο. 

Την τελευταία δεκαετία έχουμε καταγράψει μια σημαντική αύξηση των κοινωνικών επιχειρήσεων (συνηθέστερα με τη μορφή των Κοιν.Σ.Επ.) σε ολόκληρη την Ελλάδα. Αν και πολλές από αυτές τις πρωτοβουλίες θα τις κατέτασσε κάποιος στις καθαρού τύπου επιχειρήσεις οι οποίες όμως ενσωματώνουν έναν συνεργατικό τρόπο λειτουργίας, μπορεί κανείς να εντοπίσει μια διαρκώς διευρυνόμενη ομάδα επιχειρηματικών πρωτοβουλιών που προσομοιάζουν στις ΟΚοιΠ έχοντας, όμως, παράλληλα ενσωματώσει μια οικονομική δραστηριότητα πώλησης προϊόντων ή/και υπηρεσιών. Αν και ένα μέρος όλων αυτών των νέων φορέων έχουν δημιουργηθεί «από τα πάνω», λόγω χρηματοδοτήσεων ΕΣΠΑ για τη δημιουργία ή περαιτέρω ανάπτυξη φορέων ΚΑΛΟ, η δυνητική αυξημένη οικονομική βιωσιμότητα αυτών των σχημάτων και ο ενθουσιασμός πολλών μελών τέτοιων πρωτοβουλιών για τον αντίκτυπό τους στο πεδίο δημιουργεί ένα θετικό παράδειγμα και τάση.

Τι κάνουν οι περισσότερες και τι μπορεί να αντιγράψει μια κλασσικού τύπου ΟΚοιΠ; Έχουν στηρίξει τη δυνητική τους κερδοφορία μέσα από την ανάλυση της ανάγκης για κάποιο προϊόν ή υπηρεσία, που προφανώς δημιουργεί θετικό κοινωνικό ή/και περιβαλλοντικό αντίκτυπο, στο πεδίο που λειτουργούν και έχουν δημιουργήσει ένα μοντέλο παραγωγής που μπορεί να ανταπεξέλθει (θεωρητικά τουλάχιστον) σε ένα πρώτο επίπεδο ζήτησης. Επιπρόσθετα, έχουν εστιάσει στις δεξιότητες που διαθέτουν και τα στοιχεία (assets) που μπορούν να αξιοποιήσουν προς όφελος της λειτουργίας και της ανάπτυξης της οικονομικής τους βιωσιμότητας. 

Δείτε επί παραδείγματι το εκπληκτικό Staramaki που παντρεύει ένα κοινωνικά και περιβαλλοντικά υπεύθυνο προϊόν με συμμετοχικές διαδικασίες λειτουργίας και υποστήριξη της οικονομικής δραστηριότητας στην ελληνική περιφέρεια. Αλλά και το μοντέλο του Open Council που στοχεύει στην ενεργοποίηση της συμμετοχής στα κοινά μέσα από μια πολύ χρήσιμη υπηρεσία προς δήμους. 

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι αυτό το ενδιαφέρον μέρος του οικοσυστήματος έρχονται να ενισχύσουν πρόσθετα υποστηρικτικά πλαίσια όπως η πρωτοβουλία Stewards, φορείς που προωθούν το Impact Investing όπως το Investing for Purpose αλλά και πόροι από το ΕΣΠΑ, υποστηριζόμενες θέσεις εργασίας από τη ΔΥΠΑ, κα. Συνεπώς αξίζει να εξετάσει κανείς αν ο φορέας του μπορεί/θέλει να ακολουθήσει ένα τέτοιο μονοπάτι.

Νομικά γνωρίζουμε ότι οι ΟΚΟιΠ μπορούν να ξεκινήσουν επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, αρχικά ακόμα και εντός της ίδιας νομικής μορφής, εξετάζοντας ίσως σε βάθος χρόνου ένα πλάνο μεταβίβασης αυτής σε μια νέα οντότητα καταλληλότερη για οικονομική δραστηριότητα. Ως ένα «spin off» δηλαδή για να χρησιμοποιήσω ορολογίες του επιχειρείν. Χωρίς η τελευταία εξέλιξη να είναι υποχρεωτική, μπορεί να ενισχύσει την πρόσβαση σε διάφορα υποστηρικτικά μέσα που δεν είναι εύκολα διαθέσιμα για σωματεία ή ΑΜΚΕ. 

Και αν για κάποιους φαντάζουν όλα αυτά αδύνατα, εκτός του πεδίου τους, αναρωτηθείτε πόσες οργανώσεις, πολύ πολύ παραδοσιακές, οργανώνουν με επιτυχία μπαζάρ και λαχειοφόρους (μορφές πώλησης είναι και αυτές!) ή νοικιάζουν χώρους τους για εκδηλώσεις τρίτων. Δεν είναι τόσο μακριά όσο νομίζει κανείς, αρκεί να εντοπίσει την ανάγκη και το προϊόν/υπηρεσία που θα μπορούσε να την καλύψει – η ίδια δηλαδή τεχνοτροπία με τις παρεμβάσεις μας στο πεδίο, απλά ενσωματώνοντας ένα αντίτιμο σε αυτό που προσφέρεται. Και τότε αποκτούν αυτήν την ελευθερία που οι αδέσμευτοι οικονομικοί πόροι προσφέρουν, ώστε να προάγουν ακόμα περισσότερο την αποτελεσματικότητα και τον αντίκτυπό τους στο πεδίο.

Από που ξεκινάει κανείς; Στο HIGGS είμαστε στη διάθεση όλων των φορέων να υποστηρίξουμε αυτήν τη διαδρομή ανακάλυψης στοιχείων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη οικονομικής δραστηριότητας. Μείνετε συντονισμένοι για μια σειρά από πρωτοβουλίες που θα ενεργοποιήσουμε εντός του 2026.